Phụ Nữ Sức Khỏe

Vì sao thai nhi tăng trưởng chậm: Muốn con khỏe mẹ không nên bỏ qua

Đôi khi các bà bầu được chăm sóc đúng cách nhưng thai nhi vẫn phát triển chậm. Bài viết sau sẽ cung cấp cho mẹ thông tin về các nguyên nhân khiến thai nhi chậm phát triển, những biến chứng có thể xảy ra và một số biện pháp phòng ngừa mà các mẹ bầu có thể làm để phòng tránh tình trạng này.

Thai nhi chậm phát triển là gì?

Thai nhi chậm phát triển hay còn gọi là tình trạng tử cung hạn chế tăng trưởng (viết tắt là IUGR), đây là tình trạng mà sự tăng trưởng của em bé trong thai kỳ diễn ra chậm hơn bình thường. Khi đó, kích thước của em bé không tương xứng với kích thước trung bình ở mỗi tuổi thai.

Phân loại thai chậm phát triển (IUGR)

Vì sao thai nhi tăng trưởng chậm: Muốn con khỏe mẹ không nên bỏ qua - Ảnh 1
Thai nhi chậm phát triển hay còn gọi là tình trạng tử cung hạn chế tăng trưởng - Ảnh minh họa: Internet

Có 2 loại thai nhi chậm phát triển:

  • IUGR cân đối hoặc nguyên phát: Em bé có thân hình cân xứng giữa các cơ quan nội tạng, nhưng kích thước thì nhỏ hơn một thai nhi bình thường ở cùng độ tuổi.
  • IUGR không cân đối hoặc thứ phát: Thai nhi có đầu và bộ não bình thường nhưng kích thước cơ thể nhỏ hơn so với tuổi thai. Tình trạng này thường khó phát hiện trước thời điểm tam cá nguyệt thứ ba.

IUGR có thể là biến chứng do một số vấn đề sức khỏe ở người mẹ.

Những lý do khiến thai nhi chậm phát triển trong thai kỳ

Các nguyên nhân gây ra IUGR bao gồm: nguyên nhân từ mẹ, từ thai nhi và từ nhau thai.

  • Sức khỏe bà mẹ rất quan trọng để thai nhi có thể nhận được các chất dinh dưỡng cần thiết trong quá trình tăng trưởng.
  • Sức khỏe của thai nhi là điều kiện cần để đảm bảo em bé có thể nhận được các chất dinh dưỡng từ cơ thể mẹ cung cấp.
  • Nhau thai phải bình thường để giúp quá trình vận chuyển các chất dinh dưỡng từ mẹ đến thai nhi.
Vì sao thai nhi tăng trưởng chậm: Muốn con khỏe mẹ không nên bỏ qua - Ảnh 2
Sức khỏe bà mẹ rất quan trọng để thai nhi có thể nhận được các chất dinh dưỡng cần thiết - Ảnh minh họa: Internet

Các nguyên nhân có thể làm cho thai nhi chậm phát triển bao gồm:

  • Tiền sản giật

Khi mang thai, huyết áp của bà bầu nên được theo dõi liên tục để phát hiện tiền sản giật (còn được gọi là tăng huyết áp thai kỳ hoặc PIH). Huyết áp tăng có thể gợi ý bệnh tiền sản giật hoặc các bệnh lý gây chèn ép tĩnh mạch, làm hạn chế lưu lượng máu đến nhau thai, hạn chế việc cung cấp oxy và chất dinh dưỡng cho thai nhi, dẫn đến sự phát triển của thai nhi bị chậm lại.

  • Đa thai

Trong một số trường hợp, sự phát triển chậm của thai nhi là do bánh nhau không đủ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cùng lúc của nhiều em bé. Thêm vào đó, khả năng bị tiền sản giật cũng rất cao khi bà bầu mang đa thai. IUGR xảy ra ở 25-30% trường hợp song thai.

  • Nhiễm trùng

Bất kỳ sự nhiễm trùng nào của người mẹ khi mang thai đều có thể dẫn đến sự phát triển chậm của thai nhi. Các loại nhiễm trùng như giang mai (vi khuẩn lây qua đường tình dục), nhiễm toxoplasmosis (ký sinh trùng có trong các loại thịt chưa nấu chín), Cytomegalovirus (virus gây suy giảm miễn dịch) và Rubella (sởi Đức) đều làm gia tăng nguy cơ IUGR.

  • Thiểu ối

Lượng nước ối trong túi thai phải đủ để sự phát triển của thai nhi diễn ra bình thường. Tuy nhiên, khi lượng nước ối quá ít (hay còn gọi là thiểu ối) có thể làm hạn chế sự tăng trưởng của thai nhi. Có nhiều yếu tố khác nhau gây thiểu ối, bao gồm sức khỏe người mẹ, một số loại thuốc hoặc vỡ ối sớm.

  • Bất thường nhau thai

Ở tình trạng này, chức năng của nhau thai bị giảm sút. Điều này dẫn đến việc cung cấp đủ oxy và các chất dinh dưỡng cho em bé bị hạn chế, dẫn đến chậm tăng trưởng của bé trong tử cung mẹ.

  • Bất thường dây rốn

Dây rốn là cầu nối giữa thai nhi với nhau thai. Bên trong dây rốn gồm có 1 tĩnh mạch rốn và 2 động mạch rốn, vận chuyển máu giữa thai nhi và lá nhau. Tuy nhiên, bất thường khi chỉ tồn tại 1 động mạch sẽ dẫn đến hạn chế sự tăng trưởng của thai nhi.

Vì sao thai nhi tăng trưởng chậm: Muốn con khỏe mẹ không nên bỏ qua - Ảnh 3
Trong một số trường hợp, sự phát triển chậm của thai nhi là do bánh nhau không đủ đáp ứng - Ảnh minh họa: Internet

Một số nguyên nhân khác từ mẹ và thai nhi bao gồm:

  • Người mẹ nhỏ người
  • Chế độ dinh dưỡng của bà bầu khi mang thai
  • Hình dạng hoặc kích thước bất thường của tử cung
  • Các bệnh liên quan đến máu như rối loạn đông máu và bệnh đái tháo đường.
  • Một số bệnh mãn tính ở mẹ như bệnh hồng cầu hình liềm
  • Bất thường nhiễm sắc thể như Hội chứng Turner và Hội chứng Down ở thai nhi
  • Bệnh lý di truyền và bệnh lý xương ở thai nhi
Vì sao thai nhi tăng trưởng chậm: Muốn con khỏe mẹ không nên bỏ qua - Ảnh 4
Sự phát triển chậm của thai nhi cũng có thể xảy ra do thói quen của người mẹ - Ảnh minh họa: Internet

Sự phát triển chậm của thai nhi cũng có thể xảy ra do thói quen của người mẹ, chẳng hạn như:

  • Hút thuốc
  • Suy dinh dưỡng
  • Sử dụng rượu bia
  • Sử dụng các loại thuốc
  • Chế độ ăn kiêng
  • Tiếp xúc với tia xạ hoặc hóa chất

Khi khám thai, bác sĩ sẽ đo chiều dài cơ bản để xác định kích thước của em bé. Kích thước thai nhi sẽ được theo dõi trong suốt thai kỳ và ghi nhận vào biểu đồ tăng trưởng. Nếu có bất kỳ sự bất thường nào, bác sĩ sẽ siêu âm để ước lượng chính xác sự tăng trưởng của bé.

Theo dõi sự tăng trưởng của thai nhi rất quan trọng vì chậm tăng trưởng có thể dẫn đến một số vấn đề sức khỏe nhất định ở em bé.

Biến chứng của thai nhi tăng trưởng chậm (IUGR)

Thai nhi gặp tình trạng IUGR tăng nguy cơ về các vấn đề về sức khỏe cả trước và sau khi sinh. Các rủi ro bao gồm:

  • Cân nặng lúc sinh thấp
  • Vấn đề về hô hấp và ăn uống
  • Suy giảm khả năng miễn dịch
  • Hạ đường huyết
  • Thang điểm Apgar thấp (Apgar là thang điểm được thực hiện để đánh giá tình trạng hô hấp của trẻ sơ sinh để có các can thiệp cấp cứu kịp thời. Điểm số được xác định theo thang điểm từ 0 đến 2, 2 điểm là cao nhất)
  • Đa hồng cầu
  • Các vấn đề về thần kinh
  • Bất thường trong duy trì thân nhiệt
  • Gặp khó khăn trong quá trình sinh nở

Để tránh những rủi ro này ở em bé, bà bầu nên đi tái khám định kỳ để bác sĩ theo dõi sự tăng trưởng của em bé trong bụng mẹ.

Chẩn đoán thai nhi chậm tăng trưởng như thế nào?

Kích thước của thai nhi có thể được ước tính bằng cách đo chiều dài cơ bản. Tuy nhiên, có những tiêu chuẩn khác để chẩn đoán IUGR và đánh giá tình trạng sức khỏe của em bé:

Siêu âm

Vì sao thai nhi tăng trưởng chậm: Muốn con khỏe mẹ không nên bỏ qua - Ảnh 5
Kích thước của thai nhi có thể được ước tính - Ảnh minh họa: Internet

Siêu âm sử dụng sóng âm thanh để tạo ra hình ảnh các cấu trúc của em bé, đo chu vi đầu và bụng. Các số đo này sẽ được so sánh với biểu đồ tăng trưởng để ước tính trọng lượng của thai nhi.

Siêu âm Doppler

Kỹ thuật này sử dụng để đo vận tốc và lưu lượng máu chảy qua các mạch máu não thai nhi cũng như dây rốn bằng cách sử dụng sóng siêu âm.

Kiểm tra cân nặng

Đây cũng là một cách để ước tính sự tăng trưởng của thai nhi. Mỗi lần khám thai, bác sĩ sẽ kiểm tra và ghi nhận cân nặng của mẹ. Nếu bà bầu không đạt được cân nặng thích hợp, điều đó có thể khiến thai nhi chậm tăng trưởng.

Đo monitoring

Nghiệm pháp không kích thích được thực hiện bằng cách đặt một đầu dò xung quanh bụng mẹ. Những đầu dò này được nối vào một màn hình bên ngoài. Nhịp tim thai nhi sẽ được ghi nhận lại dưới dạng biểu đồ hiển thị trên màn hình.

Chọc dò nước ối

Bằng cách lấy một lượng nhỏ nước ối bằng kim chọc dò qua. Mẫu nước ối được kiểm tra về các tình trạng nhiễm trùng hoặc sự bất thường của nhiễm sắc thể, các vấn đề này đều có thể dẫn đến sự phát triển chậm của thai nhi.

Sự phát triển chậm của em bé có thể được theo dõi một cách hiệu quả như mong muốn của bà bầu thông qua việc tái khám, kiểm tra thường xuyên cũng như lối sống lành mạnh của người mẹ.

IUGR được theo dõi như thế nào?

IUGR được theo dõi dựa trên mức độ nghiêm trọng:

  • Ở giai đoạn 0, bà bầu được điều trị ngoại trú với siêu âm Doppler được thực hiện mỗi 2 tuần. Nếu kết quả bình thường, việc theo dõi sẽ được tiếp tục tương tự. Nhưng nếu kết quả Doppler không bình thường, việc theo dõi sẽ chuyển sang giai đoạn I.
  • Giai đoạn I thì bà bầu cũng chỉ cần điều trị ngoại trú (nếu không bị tiền sản giật). Khi đó bà bầu phải tái khám 2 lần/tuần. Bạn có thể sử dụng corticosteroid để kích thích trưởng thành phổi và làm nghiệm pháp không kích thích (NST).
  • Ở giai đoạn II, bà bầu phải nhập viện điều trị nội trú vì cần phải làm xét nghiệm tiền sản 2 lần/ngày. Nếu kết quả kiểm tra bình thường, việc chấm dứt thai kỳ được khuyến nghị sau tuần 34. Ngược lại, nếu kết quả không tốt thì bác sĩ có thể cho em bé được sinh ra ngay lập tức.
  • Trong trường hợp IUGR giai đoạn III, việc sinh nở được thực hiện ở tuần thai thứ 32.
Vì sao thai nhi tăng trưởng chậm: Muốn con khỏe mẹ không nên bỏ qua - Ảnh 6
Mẹ sẽ được kiểm tra thường xuyên để đánh giá sự tăng trưởng của bé - Ảnh minh họa: Internet

Trong trường hợp nghi ngờ IUGR, thì:

  • Mẹ sẽ được kiểm tra thường xuyên để đánh giá sự tăng trưởng của bé. Với siêu âm Doppler để kiểm tra lượng máu chảy từ nhau thai đến thai nhi. Nếu có bất kỳ lo ngại nào về sự phát triển của thai nhi, bác sĩ sẽ đề nghị theo dõi CTG, siêu âm thai hoặc tư vấn cho bà mẹ.
  • Bà bầu nên theo dõi các chuyển động thai nhi một cách chặt chẽ.
  • Nếu sự chậm tăng trưởng diễn ra nghiêm trọng, bác sĩ có thể đề nghị chấm dứt thai kỳ ngay bằng mổ lấy thai vì khả năng sinh thường sẽ rất khó. Trong các trường hợp này, em bé sau sinh được chăm sóc tại đơn vị chăm sóc trẻ sơ sinh, đây là nơi mà em bé có thể cảm thấy tốt hơn trong tử cung người mẹ.
  • Trên hết, bà bầu cần chăm sóc bản thân kỹ lưỡng bằng cách bổ sung các loại thực phẩm bổ dưỡng và nghỉ ngơi đầy đủ.

Bà bầu nên làm gì trong trường hợp IUGR?

Tái khám thường xuyên để được kiểm tra cẩn thận. Theo dõi chặt chẽ biểu đồ chuyển động bé của bạn. Nếu em bé của bạn không di chuyển thường xuyên, liên hệ với bác sĩ và làm theo hướng dẫn của bác sĩ. Nên tham khảo ý kiến bác sĩ về một số câu hỏi như:

  • Những hoạt động bạn nên tránh?
  • Những biện pháp phòng ngừa nào bạn nên thực hiện?
  • Những triệu chứng hoặc vấn đề bài bạn nên lưu ý?
  • Bà bầu có thể rất khó kiểm soát được IUGR, tuy nhiên một số thay đổi trong lối sống có thể sẽ có ích.

Làm thế nào để phòng ngừa IUGR?

  • Chế độ ăn uống lành mạnh. Thực phẩm lành mạnh cung cấp dinh dưỡng thích hợp cho em bé của bạn.
  • Không sử dụng thuốc lá và uống rượu bia khi mang thai.
  • Hạn chế uống cà phê.
  • Tham khảo ý kiến bác sĩ về các loại thuốc mà bạn đang dùng có nguy cơ gây IUGR.
  • Nghỉ ngơi và tránh căng thẳng. Nên ngủ ít nhất 8 giờ mỗi ngày.
  • Kiểm soát cân nặng bằng cách tập thể dục.

Sự phát triển chậm của thai nhi bà bầu có thể khó kiểm soát được. Những gì mẹ  có thể làm là duy trì một lối sống lành mạnh, tập thể dục và loại bỏ các thói quen xấu.

Nếu sự phát triển của bé vẫn chậm, mẹ hãy chờ em bé chào đời, việc nuôi con bằng sữa mẹ và chăm sóc bé cẩn thận có thể giúp mẹ kiểm soát các biến chứng về sau.

Thảo Đỗ

Tin liên quan

Đau túi mật khi mang thai: Dấu hiệu cảnh báo mẹ bầu không nên lơ là

Hơn 25 triệu người ở Hoa Kỳ bị sỏi mật và hơn 65% trong số đó là phụ nữ. Sỏi...

8 tác dụng của quả sung đối với mẹ bầu không thể bỏ qua

Bài viết sẽ bật mí đến chị em những tác dụng của quả sung đối với bà bầu có thể...

Bà bầu bị tiêu chảy tháng cuối: Nguyên nhân, cách xử lý và phòng ngừa

'Bà bầu bị tiêu chảy tháng cuối có nguy hiểm không?' là vấn đề nhiều mẹ bầu thắc mắc. Hãy...

Bà bầu có ăn được nhãn không: Sự thật khiến nhiều chị em bất ngờ

Nhãn là loại trái cây nhiệt đới khá phổ biến ở nước ta. Với vị ngọt, mùi thơm, nhãn là...

Tâm sự cùng bé gái dậy thì

Trước khi vào tuổi dậy thì, để các cô gái không sửng sốt trước hiện tượng kinh nguyệt, cha mẹ...

Lợi ích tuyệt vời của mãng cầu đối với mẹ bầu trong thai kỳ

"Bà bầu ăn mãng cầu được không?" là thắc mắc của nhiều mẹ mang thai. Chúng ta cùng tìm hiểu...

Đau nhói bụng trên bên trái khi mang thai có nguy hiểm không?

Đau nhói bụng trên bên trái khi mang thai xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số trường...

Tin mới nhất