Tết Đoan Ngọ là gì?

Tết Đoan Ngọ (Tiếng anh là Dumpling Festival) hay còn được có tên là Tết diệt sâu bọ, được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch.

Tết Đoan Ngọ là một trong những ngày Tết đặc biệt được hầu hết người Việt Nam đều nhớ tới. Đặc biệt, ở nông thôn, là nơi đại đa số mọi người gắn bó với ruộng đồng qua canh tác và chăn nuôi, ngày Tết Đoan Ngọ được đặc biệt nhớ đến và xem trọng. 

Về phương diện thời tiết, vào dịp mồng 5 tháng Năm âm lịch, thuộc tiết Đại Thử, với khí hậu nóng, thường sinh ra một số bệnh liên quan đến sức nóng của vũ trụ. Đây cũng là thời điểm mà côn trùng, sâu bọ sinh nở nhiều. Do đó, người nông dân cần tìm cách diệt trừ để bảo vệ mùa màng. Cũng bởi vì sự kiện này mà người ta gọi Tết Đoan Ngọ là “ngày giết sâu bọ”.

Tết Đoan Ngọ (Dumpling Festival) hay còn được có tên là Tết diệt sâu bọ, được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch
Tết Đoan Ngọ (Dumpling Festival) hay còn được có tên là Tết diệt sâu bọ, được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch

Theo quan niệm của người xưa, sâu bọ thường ẩn sống trong cơ thể con người, nhất là bộ phận tiêu hóa. Cần kịp thời diệt trừ để sâu bọ không thể sinh sôi nảy nở gây nguy hại cho con người.

 

Tết Đoan Ngọ tức ngày 5 tháng Năm âm lịch. Ngày 5 tháng Năm gọi là Đoan Ngọ bởi nghĩa của chữ “Đoan” là chính, thẳng, mở đầu. Người ta cũng có khi được gọi là Đoan Ngũ vì có hai số 5 trong tên. Gọi là Đoan Dương hoặc Trùng Ngũ, bởi số 5 thuộc dương.

Ý nghĩa tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5 âm lịch

Tết Đoan ngọ được “Việt hóa” thành ngày Tết diệt sâu bọ và thờ cúng tổ tiên. Đây là ngày Tết được người dân ở một số làng quê Việt Nam rất coi trọng. “Tết giết sâu bọ” là cái Tết sum họp đầm ấm nhất sau chỉ Tết Nguyên Đán. Kèm theo đó là nhiều tục lệ gắn kết với đời sống của người dân. Do đó, dù làm ăn xa xôi đến mấy, con cháu cũng cố thu xếp để về.

Nguồn gốc Tết Đoan Ngọ bắt nguồn từ truyền thuyết, đó là một mùa vụ cây trái trĩu quả, trúng mùa. Nhưng, không biết từ đâu mà sâu bọ kéo đến phá hoại, ăn hết cây trái. Người nông dân thất thế, không biết làm sao để trừ khử được lũ sâu bọ này. May mắn thay, lúc này xuất hiện ông lão tên là Đôi Truân. Ông dùng cách lập đàn cúng lễ với lễ vật chỉ gồm bánh tro, trái cây. Sau khi cúng xong, người dân cùng nhau ra trước nhà để vận động cơ thể. Đơn giản chỉ như vậy thôi mà sâu bọ bỏ đi hết, chẳng còn con nào ở lại.

Theo lời giải thích của ông Đôi Truân,đây chính là mùa sâu bọ mạnh và hung hăng nhất. Cứ theo lời dặn của ông thì sẽ diệt được hết sâu bọ. Theo đó, ngày này được dân gian gọi với cái tên là Tết diệt sâu bọ hay Tết Đoan ngọ và cúng vào giữa giờ Ngọ (canh giờ từ 11 giờ sáng đến 1 giờ chiều).

 “Tết giết sâu bọ” là cái Tết sum họp đầm ấm nhất sau chỉ Tết Nguyên Đán
“Tết giết sâu bọ” là cái Tết sum họp đầm ấm nhất sau chỉ Tết Nguyên Đán

Ở Việt Nam, trong ngày Tết Đoan Ngọ, nhiều nơi phát động bắt sâu bọ, tiêu diệt bớt các loài gây hại cho cây trồng trên cánh đồng. Nhiều loài sâu ăn được và được xem là chất bổ dưỡng.

Cúng Tết Đoan Ngọ như thế nào?

Cúng Tết Đoan Ngọ lúc mấy giờ?

Tết Đoan Ngọ được tiến hành cúng vào chính giờ Ngọ giữa trưa ngày mồng 5 tháng năm âm lịch. Phải làm lễ trừ sâu bọ vào ngày 5/5 âm lịch bởi đây là thời điểm duy nhất mà chúng lộ diện.

Theo quan niệm cổ truyền, cách trừ sâu bọ trong người đó là: không được đặt chân xuống đất vào buổi sáng ngủ dậy, phải súc miệng 3 lần cho sạch sâu bọ, tiếp đó ăn một quả trứng vịt luộc. Khi bước chân ra khỏi giường, tiếp tục một bát rượu nếp cho sâu bọ say, tiếp đó ăn trái cây cho sâu bọ chết. Trong ngày Tết Đoan Ngọ, không thể được thiếu hoa quả.

Sau khi tiến hành lễ cúng là các tục lệ giết sâu bọ. Cả nhà quây quần bên nhau để ăn rượu nếp, bánh tro, những thứ quả chua,… nhằm diệt trừ” sâu bọ”, xua đuổi hết bệnh tật…

Vào đúng giờ ngọ (12h trưa), là thời khắc có dương khí tốt nhất, mặt trời toả ánh nắng tốt nhất trong năm, theo lệ, người dân sẽ rủ nhau đi hái lá. Những lá cây cỏ hái được vào giờ này đặc biệt sẽ giúp chữa bệnh rất tốt. Ở nơi phố phường, thị thành, không nhiều vườn tược, cỏ cây, người dân thường đi mua lá thuốc mồng 5.

Tết Đoan Ngọ đã gắn với tín ngưỡng của cả cộng đồng, trở thành một lễ tết truyền thống
Tết Đoan Ngọ đã gắn với tín ngưỡng của cả cộng đồng, trở thành một lễ tết truyền thống

Phong tục Tết Đoan Ngọ có thể kể đến như tục nhuộm móng chân, móng tay, tục treo ngải cứu để trừ tà, tục khảo cây lấy quả,… Tuy nhiên, những tục lệ này hầu hết đều đã được bãi bỏ. Ngày nay, Tết Đoan Ngọ 2019 chỉ còn giữ lại tục tắm nước lá và tục đi hái lá thuốc.

Tết Đoan Ngọ cúng bánh gì?

Món không thể thiếu trên mâm cơm cúng là bánh ú tro. Thông thường, mỗi nhà sẽ mua từ ba bốn chục bánh trở lên.

Tết Đoan Ngọ ăn gì?

Trong ngày Tết Đoan Ngọ, rượu nếp là món ăn nên được ăn ngay khi vừa ngủ dậy để đạt hiệu nghiệm cao nhất. Bên cạnh đó, theo truyền thống của người miền trong, trong ngày lễ này, thịt vịt cũng là một món ăn không thể thiếu. Tại TP.HCM, so với ngày thường, vịt quay, heo quay sẽ tăng hơn.

Món không thể thiếu trên mâm cơm cúng là bánh ú tro
Món không thể thiếu trên mâm cơm cúng là bánh ú tro

 

Mâm cúng tết đoan ngọ 2019 gồm những lễ vật gì?

Tết Đoan Ngọ được diễn ra vào sau vụ mùa. Đây là lúc mà lúa nếp, bắp đậu và kê khá dồi dào. Người nông dân được nghỉ ngơi lấy sức sau những tất bật cho vụ mùa. Cũng bởi vì lí do đó mà mâm cúng Tết Đoan Ngọ cũng khá phong phú. Tùy theo mỗi gia đình, mâm cúng Tết Đoan ngọ có thể khác nhau nhưng không thể thiếu bánh ú tro, cơm rượu, trái cây.

Tùy theo mỗi gia đình, mâm cúng Tết Đoan ngọ có thể khác nhau  nhưng không thể thiếu bánh ú tro, cơm rượu, trái cây
Tùy theo mỗi gia đình, mâm cúng Tết Đoan ngọ có thể khác nhau nhưng không thể thiếu bánh ú tro, cơm rượu, trái cây

Lễ cúng Tết Đoan Ngọ gồm những gì? Đồ cúng Tết Đoan Ngọ gồm có:

+ Rượu nếp

+ Hương, hoa, vàng mã

+ Nước

+ Bánh ú tro

+ Xôi, chè

– Các loại hoa quả:

+ Mận

+ Hồng xiêm

+ Dưa hấu

+ Vải

+ Chuối

Treo trước cửa nhà là một bó xương rồng, khuynh diệp, ngũ trảo… nhằm để ngăn tà.

Văn khấn tết đoan ngọ 5/5 như thế nào?

Mâm cúng tết đoan ngọ 2019
Mâm cúng tết đoan ngọ 2019

Có thể tham khảo bài khấn Tết Đoan Ngọ như sau:

 

– Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.– Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.– Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo Quân cùng chư vị Tôn thần.– Con kính lạy Tổ tiên, Hiển khảo, Hiển tỷ, chư vị Hương linh (nếu bố, mẹ còn sống thì thay bằng Tổ khảo, Tổ Tỷ).

Tín chủ chúng con là:………………….Tuổi:………………Ngụ tại:……………………………………………………………..

Hôm nay là ngày Tết Đoan Ngọ, chúng con sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, hoa đăng, trà quả dâng lên trước án.

Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng, Chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long Mạch, Tài thần, cúi xin các Ngài giáng lâm trước án chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.

Chúng con kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ…………………, cúi xin các vị thương xót con cháu chứng giám tâm thành thụ hưởng lễ vật.

Tín chủ con lại kính mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ tại nhà này, đất này đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng, độ cho chúng con thân cung khang thái, bản mệnh bình an. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng bình an thịnh vượng.

Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.

Phục duy cẩn cáo!

Tết Đoan Ngọ đã gắn với tín ngưỡng của cả cộng đồng, trở thành một lễ tết truyền thống. Trên đây là giải đáp Mâm cúng tết đoan ngọ 2019 gồm những lễ vật gì một cách rõ ràng, chính xác nhất theo đúng văn hóa Việt. Hi vọng đây sẽ những thông tin bổ ích và giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về ngày Tết đặc biệt này.

* Thông tin chỉ mang tính chất tham khảo.