Đánh thì xót, không đánh thì hư

Mắc lỗi là điều hoàn toàn tự nhiên của mọi đứa trẻ, vì đó là cách để chúng học hỏi và trưởng thành. Tuy nhiên, hiếm có bố mẹ nào không nổi cáu hay tức giận mỗi khi các con mắc lỗi.

Trên một diễn đàn về cách dạy con, có câu chuyện của chị Hà Anh (Cầu Giấy, Hà Nội) như sau:

Con gái chị Hà Anh đang học lớp mầm, bé khá ngoan và nghe lời người lớn. Nhưng mỗi khi phật lòng điều gì đó là bé ném đồ, khóc ăn vạ. Chị Hà Anh theo trường phái “đánh con là thất bại lớn của cha mẹ” nên luôn cố gắng dạy dỗ con bằng các biện pháp ôn hòa. Chỉ đến khi con quá bướng, dám hất cả bát cơm xuống sàn vì mẹ gắp miếng trứng mà bé không thích ăn, chị bực mình quá mới vật con ra giường tét mông.

“Tôi cũng chủ trương không dùng đòn roi với con, cố gắng dạy con bằng các cách bình yên nhất. Nhưng nhiều khi bất lực với con thực sự. Con bướng, khó bảo đến mức không thể nhịn nổi. Hôm trước vừa vật con ra giường tẩn cho một trận. Đánh xong con khóc, mẹ cũng khóc theo. Xót con cả tối không sao ngủ được”.

Khi trẻ mắc lỗi, thay vì đánh mắng hãy hỏi trẻ 6 câu này - Ảnh 1
“Lúc đó mình bất lực thực sự. Phạt con cũng đã làm, nói chuyện với con cũng rất nhiều lần, con vẫn bướng như vậy nên đành phải đánh”, chị lý giải.

Dù không muốn dùng roi vọt với con, nhưng nhiều tình huống con quá bướng cũng sẽ khiến các ông bố bà mẹ hiền dịu nhất phải nổi giận.

Xử trí thế nào khi con hư là điều mà tất cả những người làm cha, làm mẹ đều đau đầu tìm lời giải. Người phạt con, người đánh con nhưng rồi hành vi xấu của con lại lặp lại.

Gặp phải những tình huống như vậy, chúng ta có thể thử hỏi con 8 câu hỏi sau:

1. Đã xảy ra chuyện gì vậy con? Hãy để con có cơ hội nói

Câu hỏi này nghe thì có vẻ đơn giản nhưng kỳ thực lại vô cùng quan trọng.

Có nhiều bậc cha mẹ khi con mắc lỗi thường có thói quen định tính mà hỏi trẻ những điều cứng nhắc kiểu như: “Tại con đánh bạn ấy trước nên bạn ấy mới đánh con”, hoặc “Chắc là con làm sai chuyện gì nên cô giáo mới phạt con chứ”.

Lúc này chúng ta nên bình tĩnh và lắng nghe những lời trẻ nói, đứng ở góc độ của con để xem xét sự thật, để tránh hiểu lầm trách oan con trẻ.

2. Con cảm thấy như thế nào? Hãy để con bộc lộ cảm xúc của mình

Sau khi tìm hiểu chuyện gì đã xảy ra, đừng vội vàng giáo dục con cái.

Tâm lý trẻ em bị ảnh hưởng bởi những cảm giác chủ quan, chứ không có định nghĩa đúng hay sai. Rất nhiều lúc, chúng ta chỉ cần nói ra hết những cảm xúc trong lòng là được.

Nghiên cứu khoa học cho thấy rằng một khi con người có cảm xúc mãnh liệt hoặc đang bị kích thích, thì bên ngoài dẫu ai nói gì cũng sẽ không dễ dàng tiếp thu vào bộ não.

 3. Con muốn như thế nào? Các bậc phụ huynh đừng nên phê bình hay phán đoán sai lầm của con

Tại thời điểm này, bất kể trẻ nói ra những lời kinh hoàng như thế nào cũng đừng nên vội vàng lập tức trách phạt chúng. Nên bình tĩnh và tiếp tục hỏi con câu hỏi thứ tư: “Vậy con nghĩ chúng ta nên xử lý như thế nào?”. Lúc này hãy để con cũng cùng động não suy nghĩ, tự ngẫm về những điểm hợp lý, không hợp lý của bản thân.

4. Vậy con cảm thấy có những cách xử lý nào?

Ở giai đoạn này, chúng ta phải tôn trọng những suy nghĩ ngây thơ non nớt của trẻ để trẻ cảm nhận được sự tôn trọng khi thể hiện quan điểm.

Là phụ huynh, chúng ta cũng muốn ở bên cạnh cùng con nghĩ ra ý tưởng, từng bước lập kế hoạch cho con, cùng con định hướng ra các giải pháp. Bằng cách này, sau này khi trẻ gặp phải vấn đề khúc mắc sẽ lập tức có suy nghĩ tìm đến sự tham vấn của bạn.

Khi trẻ mắc lỗi, thay vì đánh mắng hãy hỏi trẻ 6 câu này - Ảnh 2

5. Hậu quả của những cách làm này sẽ ra sao?

Hãy để cho trẻ suy nghĩ và hiểu về vấn đề: Đằng sau mỗi giải pháp đều có một hệ quả mà con phải chịu trách nhiệm, liệu con có thể chấp nhận những hậu quả này?

Nếu lúc này, nếu con không thể hiểu được logic vấn đề, cha mẹ nên giúp trẻ làm rõ những ý tưởng này ngay, nói cho trẻ biết hậu quả là gì.

Nhưng lúc này các bậc cha mẹ nên tránh việc thuyết giảng, chỉ cần đơn giản và thực tế là được.

6. Con quyết định làm thế nào? Để trẻ tự kiểm nghiệm sự phán đoán của mình

Sau khi đã phân tích đầy đủ tất cả các trường hợp và hậu quả, bản thân trẻ cũng sẽ có sự cân nhắc, lựa chọn giải pháp có lợi nhất. Hơn nữa, đó cũng sẽ là sự lựa chọn hợp lý và sáng suốt nhất.

Quát mắng, đòn roi là phương pháp giáo dục được phụ huynh lựa chọn nhiều nhất khi... bất lực với con cái. Phương pháp này nếu sử dụng có tiết chế, lựa chọn đúng thời điểm và tình huống cũng như đảm bảo tính chất “đánh đòn cho tỉnh, mắng cho ngộ ra” thì sẽ mang lại hiệu quả trong việc giáo dục con.

Tuy nhiên, theo ThS tâm lý Nguyễn Thị Trang Nhung: “Việc quát mắng, đánh đòn con vô tội vạ, mọi lúc mọi nơi của các bậc phụ huynh sẽ khiến mọi việc trở nên tồi tệ hơn”.

Còn theo chuyên gia tâm lý Võ Thị Minh Huệ: “Ở lứa tuổi 0-6, trẻ rất dễ bắt chước người lớn. Vì vậy khi thấy người lớn làm như thế nào thì trẻ làm giống như thế”.

Trường hợp cha mẹ của trẻ là người dễ nóng giận, thường la mắng rồi đánh con thì trong tương lai con của họ có thể dùng những cách ứng xử “copy” từ cha mẹ để giải quyết những vấn đề mình gặp phải.

Bà Nhung cho biết thêm khi phụ huynh thường sử dụng bạo lực với con, với những đứa trẻ nhạy cảm sẽ trở nên thiếu tự tin vào bản thân, mặc cảm với chính mình; với trẻ có khí chất nóng nảy có thể trở nên hung hăng, dễ cáu giận và có xu hướng tái hiện những điều mà bản thân đã trải qua với người khác. Cá biệt có những trường hợp nặng, trẻ sẽ dẫn đến trầm cảm.