Theo Viện Dinh dưỡng quốc gia, suy dinh dưỡng thấp còi được coi là trở ngại lớn nhất của con người trong quá trình tăng trưởng và phát triển, ảnh hưởng tới 155 triệu trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, theo số liệu thống kê năm 2016, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng thấp còi đang ở mức 24,3% nghĩa là cứ 4 trẻ dưới 5 tuổi thì có 1 trẻ bị suy dinh dưỡng thấp còi.

Các yếu tố liên quan đến suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em được xác định là: cân nặng sơ sinh thấp, trình độ học vấn của bà mẹ, nghề nghiệp, kinh tế hộ gia đình, tình trạng dinh dưỡng của bà mẹ và các tình trạng bệnh lý khác như tiêu chảy, sốt…

Suy dinh dưỡng thấp còi là một trong những yếu tố nguy cơ làm tăng tỉ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh, suy giảm sức khỏe lúc còn nhỏ và khi trưởng thành, giảm khả năng học tập và năng suất lao động, tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, ung thư ... sau này.
Hầu hết các trường hợp suy dinh dưỡng thấp còi xảy ra trước khi trẻ 3 tuổi là hậu quả của việc không nhận đủ thức ăn và chất lượng thức ăn không đảm bảo. Thiếu ăn, đói nghèo, bệnh tật là một trong những nguyên nhân trực tiếp gây ra suy dinh dưỡng thấp còi.

Để có hiệu quả tốt nhất, các can thiệp phòng chống suy dinh dưỡng thấp còi cần được tiến hành sớm, tốt nhất là trong giai đoạn “cửa sổ cơ hội”: đó là 1000 ngày vàng từ khi trong bào thai cho đến khi trẻ được 2 tuổi. Trẻ em có khả năng đạt được chiều cao tối đa theo tiềm năng nếu được nuôi dưỡng trong môi trường lành mạnh, hưởng các dịch vụ về y tế, dinh dưỡng và chăm sóc đúng cách.

Các chuyên gia tại Viện Dinh dưỡng Nutifood tư vấn, là cha mẹ, bạn phải thật bình tĩnh khi thấy bé bắt đầu có biểu hiện nguy cơ thấp bé nhẹ cân hoặc đã thấp bé nhẹ cân để tìm ra nguyên nhân và cách khắc phục. Tốt nhất, các bậc phụ huynh hãy đưa bé đến bác sĩ nhi khoa hoặc bác sĩ dinh dưỡng để được khám và tư vấn đầy đủ. Khi đã biết được nguyên nhân, nếu do bệnh tật bác sĩ sẽ điều trị khỏi cho bé, nếu do chế độ dinh dưỡng bạn sẽ được tư vấn cách chăm sóc và bổ sung dinh dưỡng cho bé để giúp bé nhanh chóng thoát khỏi tình trạng thấp bé nhẹ cân và phát triển toàn diện.

Cách nào để xác định trẻ thấp bé nhẹ cân, chậm lớn? Những nguyên nhân khiến trẻ thấp bé nhẹ cân? Chế độ dinh dưỡng cho trẻ nhẹ cân, chậm lớn? Vi chất dinh dưỡng nào tác động đến sự phát triển chiều cao của trẻ?… Những mối lo của các bậc cha mẹ sẽ được chuyên gia dinh dưỡng, bác sĩ Trần Thị Minh Nguyệt (Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Nutifood) giải đáp trong chương trình tư vấn trực tuyến Con thấp còi có phải do cha mẹ? tại fanpage Phụ nữ và Sức khỏe, website www.phunusuckhoe.vn do Phụ nữ-Sức khỏe tổ chức lúc 14g30 ngày 25/10/2019.

Ngay từ bây giờ, thắc mắc liên quan đến thấp còi của trẻ, bạn đọc có thể gửi câu hỏi bằng cách gửi tin nhắn vào trang Fanpage Phụ nữ và Sức khỏe hoặc bình luận câu hỏi khi trương trình đang phát sóng trực tiếp trên trang Fanpage.

Mời quý độc giả cùng đón xem:

Mời bạn đọc tham gia đặt câu hỏi tại đây:

Giao lưu trực tuyến: Con thấp còi có phải do cha mẹ? - Ảnh 1

Nội dung giao lưu

Bác sĩ vui lòng cho biết chiều cao, cân nặng của trẻ chủ yếu phụ thuộc vào những yếu tố nào?

TL: Có nhiều yếu tố quyết định như: Di truyền, môi trường nuôi dưỡng trẻ, dinh dưỡng đầy đủ, vận động thể chất và các yếu tố tác động từ môi trường bên ngoài.

Giai đoạn nào cần chú ý phát triển chiều cao cho trẻ và cần lưu ý những gì, thưa bác sĩ?

TL: Có 3 giai đoạn phụ huynh cần lưu ý: Giai đoạn trong bào thai, giai đoạn 3 năm đầu đời và giai đoạn từ năm 3 trở đi.

Trẻ dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng ở nước ta mặc dù đã giảm nhưng vẫn chiếm tỉ lệ nhất định. Bác sĩ có thể cho biết những nguyên nhân và dấu hiệu trẻ bị suy dinh dưỡng?

TL: Hiện tại, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng thấp còi khá cao, đây là nỗi lo của nhiều bậc phụ huynh. Có rất nhiều nguyên nhân khiến trẻ bị suy dinh dưỡng, trong đó nguyên nhân nhiều bậc phụ huynh mắc phải nhất là chế độ dinh dưỡng cho trẻ: Cho trẻ ăn dặm quá sớm, cung cấp không đủ chất dinh dưỡng trong khẩu phần ăn... 

Bên cạnh đó còn có một số nguyên nhân như: trẻ mắc bệnh tiêu hóa, mắc bệnh mạn tính...

Giải đáp thắc mắc câu hỏi của độc giả

Lê Việt Hoài Linh: Xin chào bác sĩ, bé nhà cháu đang 6 tuổi 4 tháng, bé cân nặng 19kg, bé ăn uống bỉnh thường và đầy đủ nhưng bé rất chậm tăng cân. Xin hỏi BS cháu có cần cho bé khám dinh dưỡng hoặc bổ sung dinh dưởng và vi chất nào không ạ? Xin cám ơn bác sĩ.

TL: Trung bình bé 6 tuổi thì nặng khoảng 20kg nên với cân nặng của cháu thì đang ở mức bình thường. Nếu quý phụ huynh cảm thấy không an tâm trước tình trạng cân nặng của con thì nên đưa trẻ đến bệnh viện để kiểm tra dinh dưỡng, từ đó có hướng điều trị phù hợp.

Thảo Lê: Cháu nhà em 13 tuổi rồi mà dạo này cháu lười ăn rau lắm, xin bác sĩ tư vấn trẻ độ tuổi này cần lượng rau bao nhiêu mỗi ngày? Cảm ơn bác!

TL: Đây là tình trạng mà nhiều phụ huynh cũng đang đau đầu. Rau là thực phẩm vô cùng quan trọng trong khẩu phần ăn hàng ngày. Một ngày chúng ta cần cung cấp cho trẻ đầy đủ các chất dinh dưỡng. Trong đó, nhóm chất bột đường, nhóm chất đạm, nhóm chất béo và nhóm vitamin. Đa phần các trẻ nhỏ đều ghét ăn rau nhưng đây lại là thực phẩm rất quan trọng. Nếu muốn trẻ phát triển chiều cao tốt thì phải bổ sung rau vào thực đơn hàng ngày. Trẻ ở độ tuổi 13 cần cung cấp đủ 200gr rau xanh mỗi ngày. Mẹ cần kiên trì tập cho trẻ ăn rau để hình thành dần ý thức cho trẻ.

Thi Uyển Ngọc: Có nên cho bé dùng sữa gạo hữu cơ không bác sĩ? Mẹ có thể tự làm cho bé dùng không ạ?

Tl: Sữa gạo hữu cơ là thực phẩm bé có thể sử dụng nhưng không thể thay thế hoàn toàn sữa bò. Đây chỉ là một thực phẩm dùng thêm để bổ sung dinh dưỡng cho bé. Chế độ dinh dưỡng hàng ngày cần được thay đổi thường xuyên để trẻ dễ hấp thu và đủ dưỡng chất. Không nên dùng duy nhất 1 loại sữa cho khẩu phần ăn hàng ngày và tuyệt đối không thay thế hoàn toàn.

Công Mỹ: Các loại như khổ qua, ớt chuông khoảng tháng thứ mấy là giới thiệu cho bé ăn được ạ. em lo sợ đắng và có mùi bé khó chấp nhận nên em vẫn chưa giới thiệu cho bé ạ?

TL: Thực ra thì những loại thực phẩm này có mùi vị khá khó ăn nên các phụ huynh nên cho trẻ tập dần từ những thực phẩm có mùi dễ ăn trước, đặc biệt là những thực phẩm có mùi gần giống sữa mẹ. Trong tự nhiên vẫn có nhiều loại rau củ giàu chất dinh dưỡng nên không cần phải tập cho trẻ ăn khổ qua sớm.

Nghiệp Đào: Chào bác sĩ, bé em trước giờ bú mẹ hoàn toàn, nay bé đã 13 tháng nhưng sữa em ngày càng ít lại, vậy bác sĩ có lời khuyên nào cho em chọn sữa bổ sung thêm cho bé với ạ?
 
TL: Việc cho trẻ bú hoàn toàn bằng sữa mẹ là điều rất tốt, tuy nhiên sau 6 tháng đầu nên bắt đầu cho trẻ ăn dặm để bổ sung thêm dưỡng chất. Sau 13 tháng, bạn vẫn có thể cho bé bú kèm thêm ăn dặm. Bên cạnh đó, mẹ cần bổ sung dinh dưỡng cho cơ thể để có nguồn sữa tốt nhất cho con.
 
Nhung Phạm: Thưa bác sĩ. E biết rằng canxi rất quan trọng cho bé để phát triển chiều cao. Bé nhà e hiện 8,5 tháng tuổi bé đang ăn dặm nhưng do bé đang trong giai đoạn mọc răng bé rất lười ăn, lười bú mẹ( bé bú mẹ hoàn toàn ạ) e phải làm thế nào để con ăn được và bú mẹ lại để con đủ chất ạ! Bê nhà e cực kỳ biếng ăn nửa tháng nay rồi mặc dù trước kia bé ăn tốt bú tốt. Em đang cho con ăn cháo hột. Em cảm ơn bác!
 
TL: Theo chia sẻ của mẹ thì bé đang phát triển rất tốt. Nếu bé đang mọc răng và biếng ăn thì đây là chứng biếng ăn sinh lý, mẹ không cần quá lo lắng. Trong trường hợp này, mẹ chỉ cần kiêng nhẫn và cố gắng cung cấp đủ dinh dưỡng cho trẻ bằng cách cho trẻ bú sữa mẹ nhiều hơn. Đặc biệt, mẹ cần cung cấp dưỡng chất cho cơ thể để có nguồn sữa tốt cho bé. Quan trọng nhất, mẹ không nên căng thẳng trong giai đoạn này vì nó có thể biến trẻ từ biếng ăn sinh lý thành biếng ăn tâm lý. Khi cho bé ăn phụ huynh phải thật vui vẻ, thoải mái và không cho con ăn quá 30 phút.
 
Thu Hà: Dạ cho em hỏi bé 26 tháng tuổi ăn cơm xong thì uống 1 ly sữa tầm 100ml có bị ảnh hưởng tới việc hấp thu sắt ko ạ? Em xin cảm ơn!
 
TL: Điều này không ảnh hưởng gì đến sức khỏe mà rất tốt cho bé. Bên cạnh đó điều này phụ thuộc vào cơ thể của trẻ, nếu trẻ không cảm thấy khó chịu khi uống sữa sau khi ăn thì chế độ dinh dưỡng như vậy là phù hợp.
 
Phan Hiền: Bs cho em hỏi bé nhà em 5 tuổi mà giờ ăn tự mở ti vi xem có cách gì để ngăn chặn không ạ?
 
TL: Việc để trẻ vừa ăn vừa xem tivi không tốt cho trẻ. Việc để ăn trong vô thức có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa. Để giảm thiểu tình trạng này, mẹ cần kiên trì hướng dẫn cho trẻ. 
 
Bích Thi: Xin chào bác sĩ, bé em bị suy dinh dưỡng, ngực nhô ra giống ngực gà thì phương pháp điều trị như thế nào ạ?
 
TL: Trong trường hợp này, bạn nên đưa trẻ đến bệnh viện để được kiểm tra xem có vấn đề về sức khỏe hay không, từ đó có hướng xử lý kịp thời.
 
Phương Thanh: Chào bác sĩ! Cho em hỏi con em hơn 9 tháng nhưng bé chỉ thích ăn ko thích uống sữa ạ. Ngày trung bình chỉ uống khoảng dưới 400ml sữa vậy thì có quá ít ko ạ? Bé hơn 9 tháng nhưng chỉ nặng hơn 7kg ạ.
 
TL: Bé 9 tháng nặng 7kg thì hơi thấp so với tiêu chuẩn của trẻ. Với trường hợp này, trẻ cần được cung cấp 700-1000ml sữa mỗi ngày. Chính vì vậy, mẹ cần tập cho bé uống sữa nhiều hơn để cung cấp đủ dưỡng chất.
 
Annie Nguyễn: Chào bác sĩ. Bác sĩ cho em hỏi chút ạ. Con em 18.5m ngày ăn 3 bữa cơm, kèm theo vãng sữa và sữa chua. Tối uống 100ml sữa liệu có ít không ạ?
 
TL: Với độ tuổi của bé mà ngày ăn 3 bữa cơm là còn hơi sớm. Nhu cầu của bé là khoảng 3 chén cháo đặc mỗi ngày, chỉ nên cho bé ăn cơm khi bé mọc đủ răng sữa. Như vậy thì khả năng nhai và nuốt mới tốt cho hệ tiêu hóa. Mẹ nên chú ý ghiền nhuyễn cơm để không ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ của trẻ. Mỗi ngày trẻ cần 150ml sữa bao gồm các sản phẩm từ sữa như sữa, sữa chua, váng sữa... Trong trường hợp trẻ quá gầy thì mới dùng váng sữa, còn không thì không nên dùng thường xuyên. Bởi lẽ váng sữa có tỷ lệ chất béo rất cao, mẹ cần lưu ý khi cho trẻ sử dụng. Mỗi tuần có thể dùng váng sữa khoảng vài lần. 

Thu Anh: Chào bác sĩ! Theo chia sẻ của nhiều mẹ bỉm sữa thì cháo hoặc bột sau khi nấu xong, nên cho một muỗng dầu ăn cho bé hoặc dầu ô liu để cơ thể con hấp thu được nhiều dưỡng chất. Bác sĩ vui lòng giải đáp kinh nghiệm này có đúng không? Có nên cho dầu ăn vào thức ăn dặm của bé không? Em cảm ơn bác sĩ.

TL: Việc cho dầu ăn vào cháo và bột của trẻ rất tốt. Bé cần phát triển trong giai đoạn 3 năm đầu đời nên cần bổ sung nhiều năng lượng bằng cách bổ sung dầu ăn. Năng lượng từ chất béo gấp đôi chất bột, đường nên mẹ cứ cho 1 muỗng dầu ăn vào cháo hoặc bột sẽ giúp cung cấp đủ năng lượng cho trẻ. Bên cạnh đó, dầu hoặc mỡ có thể giúp bổ sung chất béo cho não bộ phát triển. Cho trẻ dùng dầu ăn sẽ giúp trẻ phát triển thông minh.
 
Ngọc An: Bé nhà em năm nay 9 tuổi cao 1m36 nhờ bác tư vấn thêm làm sao cho cao, chơi bóng rổ thêm dc ko bác?
 
TL: Đây là giai đoạn tăng chiều cao nhanh cuối cùng của trẻ, vì vậy mẹ quan tâm rất đúng. Lời khuyên đầu tiên cho mẹ là cho bé ăn đủ chất, thứ 2 là cho trẻ uống đủ sữa, thứ 3 là mẹ cần chú ý đến việc cho bé vận động. Tập bóng rổ là một môn thể thao rất tốt để trẻ phát triển chiều cao. Bên cạnh đó, luôn để trẻ ngủ trước 10 giờ đêm để trẻ phát triển chiều cao. Chính vì vậy, mẹ cần lưu tâm 3 yếu tố: Dinh dưỡng, vận động và giấc ngủ.
 
An Hương: Chào bác sĩ bé nhà e gần 25 tháng, 5 ngày ăn 3 chén cháo với 2 ly sữa 200ml nhưng bé không tăng cân ạ! Bác sĩ tư vấn giúp em ạ. E cám ơn bác sĩ?
 
TL: Với trường hợp bé 25 tháng mà không tăng cần thì mẹ cần theo dõi cân nặng của con mỗi tháng, cân vào mỗi sáng sau khi bé đi vệ sinh. Giai đoạn này bé không còn tăng cân nhanh như giai đoạn trước 1 tuổi, mỗi năm chỉ tăng khoảng 1,5-2,5kg. Trong 3 tháng liền nếu trẻ không tăng cân thì chứng tỏ chế độ dinh dưỡng cho trẻ chưa đủ, mẹ cần tăng lượng cung cấp hàng ngày.
 
Đỗ Hiền: Bé gái nhà em năm nay gần 4 tuổi hơn 1 năm rồi không lên cân, vẫn 13kg ăn uống bình thường, 1-2 ngày đi tiêu 1 lần phân bình thường không táo bón thì có sao không ạ?

TL: Nếu một năm bé không tăng cân thì mẹ cần xem lại chế độ dinh dưỡng cho trẻ. Về việc đi tiêu của bé thì vấn đề này bình thường, mẹ không cần lo lắng. 

Trần Thị Thẻ: Con trai em năm nay 13 tuổi cao 1m49 nặng 52kg cháu có phải bị béo phì không ạ! Cảm ơn bác sĩ.

TL: Bé của bạn đang ở tình trạng dư cân. Tuy nhiên ở độ tuổi phát triển chiều cao và tăng cân nhanh này, mẹ nên lưu ý để tránh trẻ mắc nguy cơ béo phì. Bé nên hạn chế các thực phẩm như thực phẩm giàu chất bột đường (bánh kẹo, dầu, thực phẩm chiên rán...). Nên cho bé ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ (rau xanh, hoa quả...). Tuy nhiên, vẫn đảm bảo nguồn chất đạm cho trẻ, đặc biệt nên cho trẻ ăn nhiều cá hơn thịt để phát triển chiều cao.

Kết luận: Điều quan trọng nhất để trẻ phát triển là cung cấp đủ chất dinh dưỡng thông qua bữa ăn, uống sữa… Bên cạnh đó, mẹ cần thúc đẩy trẻ vận động để bé khỏe mạnh, tăng sức đề kháng và cho bé ngủ đủ giấc. Mẹ luôn phải giữ tâm lý vui vẻ, thoải mái khi cho trẻ ăn. Tránh trường hợp ép trẻ ăn để trẻ hình thành tâm lý sợ hãi, ngày càng biếng ăn. Mẹ cần tôn trọng cảm giác của con, chia bữa ăn hợp lý và không cho trẻ ăn vặt để giúp con cải thiện chứng biếng ăn.